Trong mọi cuộc bàn về phẫu thuật, câu hỏi trung tâm là cắt bao nhiêu. Cắt ít thì lo sót; cắt nhiều thì mất chức năng và tăng biến chứng. Mọi quyết định phẫu thuật đều nằm trên trục cân nhắc đó.
Các mục tiêu khác nhau của phẫu thuật
- Lấy trọn tổn thương với mục tiêu triệt để.
- Lấy mẫu để chẩn đoán.
- Đánh giá mức lan rộng.
- Giảm nhẹ triệu chứng.
- Tái tạo và phục hồi chức năng.
- Phòng ngừa trong một số tình huống.
Biết rõ mục tiêu của ca mổ mình sắp trải qua là điều quan trọng nhất, vì nó quyết định kỳ vọng và cách hiểu kết quả.
Vì sao cắt rộng hơn tổn thương nhìn thấy
- Tế bào có thể lan ra ngoài ranh giới nhìn thấy.
- Một vùng mô lành xung quanh được lấy cùng.
- Khoảng cách này khác nhau theo loại bệnh.
- Mục tiêu là bờ cắt sạch.
- Bờ không sạch có thể phải xử lý thêm.
Đây là lý do mà vết mổ và phần mô lấy đi thường lớn hơn nhiều so với kích thước tổn thương mà người bệnh biết từ phim.
Phẫu thuật bảo tồn
- Lấy tổn thương nhưng giữ lại phần lớn cơ quan.
- Thường kết hợp với phương pháp khác.
- Giữ được chức năng và hình thể.
- Không phù hợp với mọi trường hợp.
- Là quyết định chuyên môn dựa trên nhiều yếu tố.
Mục thứ hai là điều kiện quan trọng: bảo tồn thường chỉ tương đương về hiệu quả khi được kết hợp đúng với các phương pháp bổ sung.
Phẫu thuật rộng
- Lấy toàn bộ cơ quan hoặc vùng.
- Khi tổn thương lan rộng hoặc nhiều vị trí.
- Khi bảo tồn không đạt được bờ sạch.
- Ảnh hưởng nhiều hơn tới chức năng.
- Có thể kèm tạo hình.
Quyết định này luôn là sự cân nhắc giữa kiểm soát bệnh và hệ quả lâu dài, nên đáng được trao đổi kỹ trước mổ.
Mổ mở và mổ nội soi
- Mổ nội soi qua các đường rạch nhỏ.
- Thường ít đau hơn và hồi phục nhanh hơn.
- Không phải tình huống nào cũng làm được.
- Mổ mở cho tầm nhìn và thao tác rộng hơn.
- Có thể phải chuyển từ nội soi sang mở.
Mục cuối nên được biết trước để không coi đó là thất bại: việc chuyển sang mổ mở là quyết định an toàn khi tình huống đòi hỏi.
Phần lấy hạch
- Thường được làm trong cùng ca mổ.
- Có thể là kỹ thuật hạch gác cửa.
- Có thể là lấy rộng hơn.
- Quyết định dựa trên đánh giá trước và trong mổ.
- Ảnh hưởng tới hồi phục và hệ quả lâu dài.
Phạm vi lấy hạch là một phần quan trọng của cuộc mổ và nên được hỏi rõ trước, vì nó ảnh hưởng tới chăm sóc sau này.
Phẫu thuật tạo hình
- Nhằm phục hồi hình thể hoặc chức năng.
- Có thể làm cùng lúc hoặc sau này.
- Cần bàn với chuyên khoa tạo hình.
- Ảnh hưởng tới thời gian mổ và hồi phục.
- Nên được bàn từ khi lập kế hoạch.
Mục cuối rất thực tế: nhiều lựa chọn tạo hình chỉ còn khả thi nếu được tính tới ngay từ cuộc mổ đầu tiên.
Phẫu thuật giảm nhẹ
- Mục tiêu là kiểm soát triệu chứng.
- Không nhằm lấy hết tổn thương.
- Cải thiện chất lượng sống.
- Thường ít xâm lấn hơn.
- Là lựa chọn chính đáng trong nhiều tình huống.
Hiểu đúng mục tiêu của loại phẫu thuật này tránh được sự thất vọng bắt nguồn từ kỳ vọng sai ngay từ đầu.
Khi kế hoạch thay đổi trong lúc mổ
- Thực tế bên trong có thể khác hình ảnh.
- Phẫu thuật viên quyết định theo tình huống.
- Giấy đồng ý thường nêu khả năng này.
- Nên bàn trước về các kịch bản.
- Nên nói rõ mong muốn của mình trước.
Mục cuối là điều nên làm trước mổ chứ không phải sau: nếu có điều gì mình đặc biệt muốn tránh, đó là lúc để nói.
Xét nghiệm trong lúc mổ
- Một số ca có xét nghiệm nhanh trong mổ.
- Cho kết quả sơ bộ ngay.
- Giúp quyết định phạm vi ngay tại chỗ.
- Kết quả cuối cùng vẫn cần chờ.
- Hai kết quả có thể khác nhau chút ít.
Mục cuối nên được biết trước để không hoang mang khi kết quả cuối khác với thông tin nghe được ngay sau mổ.
Về khả năng phải mổ lại
- Khi bờ cắt không sạch.
- Khi kết quả mô học cho thông tin mới.
- Khi có biến chứng cần xử lý.
- Không phải dấu hiệu ca đầu thất bại.
- Nên hỏi khả năng này từ trước.
Biết trước rằng đây là khả năng có thật giúp tiếp nhận thông tin dễ hơn nhiều nếu nó xảy ra.
Những câu nên hỏi về ca mổ
- Mục tiêu của ca mổ này là gì.
- Dự kiến lấy những gì.
- Có bảo tồn được không.
- Mổ mở hay nội soi.
- Ảnh hưởng tới chức năng thế nào.
- Có tạo hình không và khi nào.
- Khả năng phải mở rộng phạm vi.
Câu hỏi về ảnh hưởng tới chức năng nên được hỏi cụ thể theo sinh hoạt của mình, vì câu trả lời chung chung khó dùng để chuẩn bị.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải cắt rộng hơn tổn thương nhìn thấy?
Vì các tế bào có thể lan ra ngoài ranh giới nhìn thấy được bằng mắt, nên một vùng mô lành xung quanh được lấy cùng để bảo đảm bờ cắt sạch. Khoảng cách này được xác định theo từng loại bệnh.
Phẫu thuật bảo tồn là gì?
Là cách tiếp cận lấy tổn thương nhưng giữ lại phần lớn cơ quan hoặc chức năng, thường kết hợp với các phương pháp khác. Không phải trường hợp nào cũng phù hợp và đây là quyết định chuyên môn.
Mổ nội soi có tốt hơn mổ mở không?
Mỗi cách có chỉ định riêng. Mổ nội soi thường ít đau và hồi phục nhanh hơn, nhưng không phải tình huống nào cũng làm được và đôi khi phải chuyển sang mổ mở trong lúc đang mổ.
Vì sao có khi kế hoạch thay đổi trong lúc mổ?
Vì phẫu thuật viên nhìn thấy thực tế bên trong có thể khác với những gì hình ảnh cho thấy. Đây là lý do giấy đồng ý thường nêu khả năng mở rộng phạm vi và nên được trao đổi trước.