Sau điều trị, mọi cơn đau lưng đều có thể trở thành một đêm mất ngủ. Cách thoát khỏi vòng đó không phải là ngừng để ý tới cơ thể, mà là có một danh sách cụ thể để biết cái gì đáng gọi điện.
Nguyên tắc chung
- Triệu chứng mới và không giải thích được.
- Kéo dài quá vài tuần.
- Không có xu hướng đỡ.
- Hoặc nặng dần theo thời gian.
- Thì nên báo.
Bốn điều kiện này đi cùng nhau. Một cơn đau xuất hiện sau khi bê nặng rồi đỡ dần trong một tuần thì khác hẳn một cơn đau không rõ nguyên nhân kéo dài và tăng lên.
Danh sách cá nhân hoá
- Xin danh sách riêng cho loại bệnh của mình.
- Mỗi loại có các vị trí cần chú ý riêng.
- Ghi rõ ràng và cụ thể.
- Dán ở nơi dễ thấy.
- Chia sẻ với người thân.
- Kèm số liên hệ.
Danh sách chung trên mạng ít giá trị hơn nhiều so với danh sách bác sĩ đưa cho riêng mình, vì nó tính tới loại bệnh và những gì đã điều trị.
Các nhóm dấu hiệu thường được nhắc tới
- Đau mới ở một vị trí, kéo dài và tăng dần.
- Khối hoặc hạch mới xuất hiện.
- Sụt cân không chủ ý.
- Mệt mỏi tăng lên rõ rệt.
- Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Thay đổi mới ở vùng đã điều trị.
Mục cuối là nhóm đặc thù của người từng điều trị và nên luôn được nhắc tới, kể cả khi thay đổi có vẻ nhỏ.
Những gì cần báo ngay
- Đau ngực.
- Khó thở.
- Đau đầu dữ dội hoặc thay đổi thị lực.
- Yếu hoặc tê một bên người.
- Đau lưng dữ dội kèm yếu chân.
- Chảy máu nhiều.
- Sốt cao kèm lơ mơ.
Các tình huống này cần tới cơ sở y tế ngay chứ không gọi điện chờ tư vấn, vì thời gian tính bằng giờ.
Những gì không cần hoảng
- Cảm cúm thông thường.
- Đau cơ sau vận động.
- Triệu chứng đã có từ trước và không đổi.
- Khó chịu thoáng qua rồi hết.
- Các bệnh thông thường theo mùa.
Sau điều trị, người ta vẫn mắc các bệnh thông thường như mọi người khác, và phần lớn triệu chứng có nguyên nhân quen thuộc.
Mô tả thế nào khi liên hệ
- Triệu chứng cụ thể là gì.
- Bắt đầu từ khi nào.
- Diễn biến ra sao từ đó.
- Có gì làm nặng hoặc nhẹ đi.
- Có triệu chứng nào kèm theo.
- Nhắc lại đã điều trị gì và khi nào.
Mục cuối rất quan trọng khi gọi tới một nơi không phải nhóm điều trị của mình, vì nó thay đổi hoàn toàn cách họ đánh giá.
Gọi cho ai
- Điều dưỡng điều phối thường là đầu mối tốt nhất.
- Bác sĩ chuyên khoa với vấn đề liên quan tới bệnh.
- Bác sĩ tại nơi sinh sống với các vấn đề thông thường.
- Cơ sở cấp cứu với tình huống cấp.
- Biết trước ai phụ trách phần nào.
Việc phân biệt được ba đầu mối đầu tiên tiết kiệm rất nhiều thời gian và tránh việc bị chuyển qua lại.
Khi không chắc có nên gọi không
- Cứ gọi.
- Không ai trách một cuộc gọi hoá ra không có gì.
- Nhóm điều trị mong báo sớm hơn là chịu đựng.
- Một lời trấn an cũng là kết quả tốt.
- Ghi lại lời khuyên nhận được.
Rất nhiều người trì hoãn nhiều tuần vì sợ làm phiền, và đó là lý do phổ biến làm chậm việc xử lý những vấn đề thật.
Không tự chẩn đoán
- Không tra cứu triệu chứng trên mạng.
- Không tự kết luận theo cả hai hướng.
- Không tự trấn an rằng chắc không sao.
- Không tự kết luận là điều xấu nhất.
- Đưa thông tin cho người có chuyên môn.
Mục thứ ba nguy hiểm không kém mục thứ tư: việc tự thuyết phục mình rằng chắc không sao cũng làm chậm việc đi khám.
Ghi chép giữa các lần hẹn
- Ghi triệu chứng khi nó xuất hiện.
- Ghi ngày và diễn biến.
- Đừng chỉ dựa vào trí nhớ.
- Mang theo ở lần khám sau.
- Giúp phân biệt xu hướng với dao động.
Một ghi chép ngắn viết ngay lúc triệu chứng xuất hiện đáng tin hơn nhiều so với mô tả lại sau hai tháng.
Khi đi khám nơi khác
- Luôn nói mình đã điều trị gì.
- Mang theo bản tóm tắt điều trị.
- Nói rõ vùng nào đã phẫu thuật hoặc xạ trị.
- Nói rõ thuốc đang dùng.
- Báo lại cho nhóm điều trị sau đó.
Mục cuối giữ cho hồ sơ không bị phân mảnh, điều rất dễ xảy ra khi người bệnh khám ở nhiều nơi khác nhau.
Cân bằng giữa cảnh giác và lo lắng
- Biết danh sách cụ thể để không phải tự đánh giá mỗi ngày.
- Có nhịp kiểm tra được bác sĩ xác nhận.
- Giữ đúng lịch tái khám.
- Ngoài ra thì sống bình thường.
- Đây là mục tiêu thực tế.
Một danh sách rõ ràng cộng với một lịch hẹn đều đặn cho phép người bệnh giao phần cảnh giác cho hệ thống, thay vì tự gánh nó mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc chung để biết khi nào cần báo là gì?
Một nguyên tắc thực dụng là triệu chứng mới, không giải thích được, kéo dài quá vài tuần và không có xu hướng đỡ thì nên báo. Các triệu chứng nặng hoặc xuất hiện đột ngột thì báo ngay.
Có phải mọi triệu chứng đều là dấu hiệu tái phát không?
Không. Sau điều trị, người ta vẫn mắc các bệnh thông thường như mọi người khác, và phần lớn triệu chứng có nguyên nhân thường gặp. Nhưng việc kiểm tra vẫn thuộc về bác sĩ.
Gọi điện mà hoá ra không có gì thì có phiền không?
Không. Nhóm điều trị mong người bệnh báo sớm hơn là chịu đựng, và phần lớn cuộc gọi kết thúc bằng một lời trấn an. Đó là một kết quả tốt chứ không phải sự lãng phí.
Nên mô tả thế nào khi liên hệ?
Nên nói rõ triệu chứng là gì, bắt đầu từ khi nào, diễn biến ra sao, có gì kèm theo, và nhắc lại mình đã điều trị gì. Mô tả cụ thể cho câu trả lời chính xác hơn nhiều.