Nhiều người ngại đọc danh sách biến chứng vì sợ lo thêm. Nhưng danh sách này không tồn tại để làm người ta sợ; nó tồn tại để người ta nhận ra vấn đề vào ngày thứ hai thay vì ngày thứ năm.
Phân biệt bình thường và bất thường
- Đau giảm dần theo ngày là bình thường.
- Đau tăng lên sau khi đã giảm là bất thường.
- Dịch thấm ít qua băng những ngày đầu là bình thường.
- Dịch đục, có mùi hoặc nhiều lên là bất thường.
- Mệt mỏi kéo dài nhiều tuần là bình thường.
- Sốt là bất thường ở mọi thời điểm.
Nguyên tắc chung dễ nhớ nhất là xu hướng: mọi thứ nên tốt dần lên, và bất cứ sự đảo chiều nào cũng đáng được báo.
Nhiễm trùng vết mổ
- Đỏ lan rộng quanh vết mổ.
- Sưng và nóng.
- Đau tăng.
- Chảy dịch đục hoặc có mùi.
- Sốt kèm theo.
- Thường xuất hiện sau vài ngày.
Không nên tự bôi thuốc hay tự xử lý; việc đánh giá và điều trị cần được bác sĩ quyết định.
Chảy máu sau mổ
- Máu thấm nhiều qua băng.
- Vùng mổ sưng to nhanh.
- Dịch dẫn lưu chuyển đỏ tươi và tăng nhiều.
- Kèm chóng mặt, tim đập nhanh, da xanh.
- Là tình huống cần xử trí ngay.
Khi có các dấu hiệu toàn thân kèm theo, đây là tình huống cần tới cơ sở y tế ngay chứ không gọi điện chờ tư vấn.
Huyết khối
- Đau, sưng, nóng một bên chân.
- Thường ở bắp chân.
- Có thể kèm đỏ da.
- Nguy hiểm nếu di chuyển lên phổi.
- Khó thở và đau ngực là dấu hiệu cấp cứu.
Đây là lý do vận động sớm được nhấn mạnh tới vậy trong những ngày đầu sau mổ.
Biến chứng hô hấp
- Khó thở.
- Ho có đờm đặc.
- Sốt.
- Đau ngực khi thở.
- Thường liên quan tới thở nông sau mổ.
Tập thở đều đặn theo hướng dẫn là biện pháp phòng ngừa chính và nên được duy trì cả sau khi về nhà.
Vấn đề về tiêu hoá
- Buồn nôn kéo dài.
- Nôn nhiều.
- Bụng chướng căng.
- Không trung tiện, không đại tiện được.
- Đau bụng tăng dần.
Sau một số phẫu thuật, ruột cần thời gian hoạt động trở lại; nhưng khi các dấu hiệu này kéo dài hoặc nặng lên thì cần được đánh giá.
Vấn đề về tiết niệu
- Không tiểu được.
- Tiểu buốt, tiểu rắt.
- Nước tiểu đục hoặc có máu.
- Sốt kèm theo.
- Thường gặp hơn sau một số loại phẫu thuật.
Bí tiểu sau mổ là tình huống cần được xử trí sớm chứ không nên cố chờ tự hết.
Vấn đề với vết mổ
- Mép vết mổ hở ra.
- Chảy dịch nhiều.
- Khối phồng dưới vết mổ.
- Đau tăng tại một điểm.
- Cần được khám chứ không tự xử lý.
Mục thứ ba thường là tụ dịch và nhiều trường hợp xử lý đơn giản, nhưng việc đánh giá vẫn cần bác sĩ.
Dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay
- Khó thở.
- Đau ngực.
- Chảy máu nhiều không cầm.
- Ngất hoặc gần ngất.
- Đau bụng dữ dội.
- Sốt cao kèm lơ mơ.
Danh sách này nên được dán ở nơi dễ thấy trong nhà để bất cứ ai trong gia đình cũng dùng được.
Dấu hiệu cần gọi cho nhóm điều trị
- Sốt.
- Vết mổ đỏ, sưng, chảy dịch.
- Đau tăng lên sau khi đã giảm.
- Buồn nôn hoặc nôn kéo dài.
- Không đại tiện được nhiều ngày.
- Bất cứ điều gì làm mình lo.
Mục cuối là mục hợp lệ nhất trong danh sách. Không ai trách một cuộc gọi hoá ra không có gì.
Chuẩn bị sẵn để xử lý
- Số liên hệ của nhóm điều trị.
- Số của cơ sở cấp cứu gần nhất.
- Tờ hướng dẫn xuất viện.
- Danh sách thuốc đang dùng.
- Tóm tắt ca mổ đã thực hiện.
- Dán tất cả ở nơi dễ thấy.
Mục cuối là chi tiết quyết định: thông tin cất trong ngăn kéo không giúp được gì khi tình huống xảy ra lúc nửa đêm.
Khi không chắc có nên gọi không
- Cứ gọi.
- Mô tả cụ thể những gì quan sát được.
- Nói rõ đã mổ gì và khi nào.
- Đo nhiệt độ trước khi gọi nếu được.
- Ghi lại lời khuyên nhận được.
Mục thứ hai giúp cuộc gọi hữu ích: mô tả cụ thể cho câu trả lời chính xác hơn nhiều so với nói rằng thấy không khoẻ.
Câu hỏi thường gặp
Đau sau mổ tới mức nào là bình thường?
Đau giảm dần theo ngày là diễn biến bình thường. Đau tăng lên sau khi đã giảm, hoặc đau đột ngột dữ dội, là dấu hiệu cần liên hệ với cơ sở y tế.
Dấu hiệu nhiễm trùng vết mổ là gì?
Thường gồm đỏ lan rộng quanh vết mổ, sưng nóng, đau tăng, chảy dịch đục hoặc có mùi, kèm theo sốt. Nên liên hệ ngay khi thấy các dấu hiệu này chứ không tự xử lý.
Khi nào cần đi cấp cứu thay vì gọi điện?
Khi khó thở, đau ngực, chảy máu nhiều không cầm, ngất hoặc gần ngất, hoặc đau bụng dữ dội. Những tình huống này cần tới cơ sở y tế gần nhất ngay.
Nên chuẩn bị gì để xử lý khi có vấn đề?
Nên có sẵn số liên hệ của nhóm điều trị, tờ hướng dẫn xuất viện, danh sách thuốc đang dùng và tóm tắt ca mổ dán ở nơi dễ thấy trong nhà, để bất cứ ai cũng dùng được khi cần.