Nỗi sợ về tác dụng không mong muốn thường lớn hơn thực tế, phần vì hình ảnh trong đầu người ta đến từ những câu chuyện của nhiều năm trước. Chăm sóc hỗ trợ ngày nay là một phần được thiết kế sẵn của mọi phác đồ.
Nguyên tắc chung
- Mức độ rất khác nhau giữa các người.
- Phần lớn có cách phòng và xử trí.
- Báo sớm hiệu quả hơn nhiều so với chịu đựng.
- Chăm sóc hỗ trợ là một phần của phác đồ.
- Không so sánh với người khác.
Mục thứ ba là điều quan trọng nhất trong cả bài. Rất nhiều tác dụng dễ xử lý khi mới xuất hiện và khó hơn nhiều khi đã nặng.
Buồn nôn và nôn
- Thường được dự phòng trước.
- Có thuốc được kê sẵn để dùng tại nhà.
- Dùng theo đúng hướng dẫn, kể cả khi chưa nôn.
- Chia nhỏ bữa, ăn nhạt, tránh mùi mạnh.
- Báo nếu không kiểm soát được.
Mục thứ ba hay bị bỏ qua: thuốc dự phòng dùng đúng lịch hiệu quả hơn nhiều so với chờ tới lúc buồn nôn rồi mới dùng.
Giảm bạch cầu và nguy cơ nhiễm trùng
- Thường xảy ra ở một giai đoạn nhất định của chu kỳ.
- Làm giảm khả năng chống nhiễm trùng.
- Sốt là dấu hiệu cần báo ngay.
- Giữ vệ sinh, rửa tay thường xuyên.
- Tránh nơi đông người khi chỉ số thấp.
- Tránh tiếp xúc người đang ốm.
Sốt trong giai đoạn điều trị là tình huống cần liên hệ ngay, không chờ tới sáng hôm sau. Nên có sẵn nhiệt kế và số liên hệ ở nhà.
Mệt mỏi
- Là tác dụng phổ biến nhất.
- Khác với mệt thông thường, không đỡ khi nghỉ.
- Thường nặng hơn về cuối phác đồ.
- Vận động nhẹ thường giúp ích.
- Ngủ đủ và chia nhỏ hoạt động trong ngày.
- Báo nếu ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt.
Mục thứ tư nghe có vẻ nghịch lý nhưng được ghi nhận rộng rãi: vận động nhẹ đều đặn giúp giảm mệt hơn là nằm nghỉ hoàn toàn.
Viêm niêm mạc miệng
- Miệng khô, rát, có vết loét nhỏ.
- Súc miệng theo hướng dẫn.
- Dùng bàn chải mềm.
- Tránh đồ cay, nóng, chua, cứng.
- Giữ miệng ẩm.
- Báo nếu đau tới mức khó ăn.
Khám răng miệng trước khi bắt đầu phác đồ là việc nên làm, vì xử lý các vấn đề sẵn có trước sẽ dễ hơn nhiều.
Thay đổi về tiêu hoá
- Có thể tiêu chảy hoặc táo bón.
- Uống đủ nước.
- Điều chỉnh chế độ ăn theo hướng dẫn.
- Không tự dùng thuốc chưa hỏi.
- Báo nếu kéo dài hoặc nặng.
Tiêu chảy kéo dài gây mất nước nhanh hơn người ta nghĩ, nên đây là tác dụng cần báo sớm chứ không chờ tự hết.
Rụng tóc
- Không phải phác đồ nào cũng gây rụng tóc.
- Thường bắt đầu sau vài tuần.
- Thường mọc lại sau khi kết thúc.
- Có thể chuẩn bị trước về tâm lý.
- Có các lựa chọn về tóc giả và khăn.
Với nhiều người, đây là tác dụng gây ảnh hưởng tâm lý lớn nhất dù không nguy hiểm, và điều đó hoàn toàn chính đáng.
Tê bì đầu chi
- Cảm giác tê, châm chích ở tay chân.
- Xuất hiện dần theo các đợt.
- Báo sớm khi mới xuất hiện.
- Cẩn thận khi cầm đồ nóng hoặc sắc.
- Chú ý khi đi lại để tránh ngã.
Mục thứ ba đặc biệt quan trọng với tác dụng này, vì việc điều chỉnh sớm có thể ngăn nó tiến triển thêm.
Thay đổi về da và móng
- Da khô, nhạy cảm hơn với nắng.
- Móng đổi màu hoặc giòn.
- Dưỡng ẩm đều đặn.
- Che chắn khi ra nắng.
- Báo nếu có ban hoặc tổn thương mới.
Mục cuối quan trọng với một số nhóm thuốc mà tổn thương da là tác dụng cần được đánh giá chứ không tự xử lý.
Ảnh hưởng tới khả năng sinh sản
- Một số phác đồ có ảnh hưởng.
- Cần được bàn trước khi bắt đầu.
- Có các phương án bảo tồn.
- Cần quyết định sớm vì phải làm trước.
- Hỏi thẳng dù thấy ngại.
Đây là chủ đề phải được nêu ra trước khi bắt đầu điều trị, vì sau đó thì phần lớn phương án không còn khả thi.
Những gì cần báo ngay
- Sốt.
- Rét run.
- Khó thở.
- Chảy máu bất thường.
- Đau dữ dội.
- Nôn hoặc tiêu chảy không kiểm soát được.
- Ban da lan nhanh.
Danh sách này nên được dán ở nơi dễ thấy cùng với số liên hệ, để bất cứ ai trong nhà cũng dùng được.
Không tự dùng thêm gì
- Không tự dùng thực phẩm bổ sung.
- Không tự dùng thuốc nam, thuốc bắc.
- Không tự dùng thuốc không kê đơn khi chưa hỏi.
- Một số có tương tác thật với thuốc điều trị.
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước.
Đây là một trong những điểm an toàn quan trọng nhất trong cả quá trình, và người xung quanh thường là nguồn của các đề nghị này.
Phối hợp với nhóm điều trị
- Ghi nhật ký triệu chứng.
- Mang theo mỗi lần khám.
- Mô tả cụ thể mức độ và thời điểm.
- Nói rõ điều gì ảnh hưởng nhiều nhất.
- Hỏi về các phương án hỗ trợ.
Mục thứ tư giúp nhóm điều trị ưu tiên đúng: mỗi người bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi một thứ khác nhau, và điều đó nên được nói ra.
Câu hỏi thường gặp
Có phải ai cũng gặp tác dụng không mong muốn không?
Không, mức độ rất khác nhau giữa các người và giữa các phác đồ. Nhiều người gặp nhẹ hơn nhiều so với hình dung ban đầu, và phần lớn tác dụng đều có cách xử trí.
Dấu hiệu nào cần báo ngay lập tức?
Sốt là dấu hiệu quan trọng nhất và cần liên hệ ngay, vì trong giai đoạn điều trị nó có thể là biểu hiện của nhiễm trùng trên nền giảm bạch cầu. Ngoài ra là khó thở, chảy máu bất thường và đau dữ dội.
Có nên cố chịu đựng để không phải giảm liều không?
Không nên. Việc báo sớm cho phép điều chỉnh chăm sóc hỗ trợ và thường giúp hoàn thành phác đồ tốt hơn, trong khi chịu đựng tới mức kiệt sức mới là lý do hay dẫn tới phải dừng.
Có nên dùng thêm sản phẩm hỗ trợ tìm được không?
Không nên tự dùng, vì một số có tương tác với thuốc điều trị. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì thêm, kể cả thực phẩm bổ sung.