Sụt cân, mệt kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân

Ba dấu hiệu này có chung một đặc điểm: chúng mơ hồ, đến từ từ, và người ta luôn có một lời giải thích sẵn cho chúng. Chính vì thế chúng hay bị bỏ qua nhiều tháng trước khi có ai đó đi khám.

Sụt cân không chủ ý

• Sụt mà không ăn kiêng hay tăng vận động.
• Quần áo rộng ra là dấu hiệu dễ nhận.
• Người quen nhận xét là gầy đi.
• Xảy ra trong vài tháng.
• Kèm hoặc không kèm chán ăn.

Nhiều người không biết mình sụt cân vì không cân thường xuyên. Nhận xét từ người quen đôi khi là tín hiệu đầu tiên và đáng được để ý.

Mệt mỏi đáng khám

• Không đỡ sau khi nghỉ ngơi.
• Kéo dài nhiều tuần.
• Làm giảm khả năng làm việc thường ngày.
• Khác rõ so với trước đây.
• Không giải thích được bằng thiếu ngủ hay áp lực.

Mục thứ ba là thước đo thực tế nhất. Khi một người không leo nổi cầu thang mà trước đây leo bình thường, đó là thông tin cụ thể hơn nhiều so với từ "mệt".

Sốt không rõ nguyên nhân

• Kéo dài quá một hai tuần.
• Hoặc tái đi tái lại theo đợt.
• Không tìm thấy ổ nhiễm trùng rõ ràng.
• Thường sốt nhẹ chứ không cao.
• Hay xuất hiện vào một thời điểm nhất định trong ngày.

Việc ghi nhiệt độ theo thời gian trong vài ngày cho bác sĩ một dạng thông tin mà mô tả bằng lời không thay thế được.

Ra mồ hôi đêm

• Ướt tới mức phải thay đồ hoặc thay ga.
• Không do phòng nóng hay đắp nhiều chăn.
• Lặp lại nhiều đêm.
• Thường đi kèm sốt hoặc sụt cân.
• Nên được nhắc tới khi đi khám.

Sự phân biệt nằm ở mức độ: ra mồ hôi vì nóng là bình thường, còn ướt đẫm tới mức phải thay ga giữa đêm thì khác.

Chán ăn kéo dài

• Không thấy đói như trước.
• No rất nhanh khi ăn.
• Sợ hoặc chán một số món trước đây thích.
• Thay đổi vị giác.
• Kéo dài nhiều tuần.

Mục thứ hai đáng được nói riêng vì nó là triệu chứng cụ thể hơn "chán ăn" và gợi ý những hướng khảo sát nhất định.

Ghi chép trước khi đi khám

• Cân nặng hiện tại và cân nặng trước đây.
• Thời điểm bắt đầu thay đổi.
• Nhiệt độ đo được nếu có sốt.
• Mô tả cụ thể về mệt.
• Thay đổi trong ăn uống.
• Các triệu chứng khác kèm theo.

Cặp số cân nặng trước và sau là thông tin có giá trị nhất trong danh sách này, vì nó biến một cảm nhận thành một con số đo được.

Các nguyên nhân thường gặp

• Rối loạn tuyến giáp.
• Thiếu máu.
• Nhiễm trùng mạn tính.
• Bệnh tự miễn.
• Đái tháo đường chưa được chẩn đoán.
• Tác dụng của thuốc đang dùng.
• Trầm cảm và rối loạn lo âu.

Danh sách rộng này là lý do vì sao nhóm triệu chứng toàn thân cần được khám chứ không tự đoán. Việc thu hẹp đòi hỏi thăm khám và xét nghiệm.

Những khảo sát thường được chỉ định

• Công thức máu.
• Các xét nghiệm sinh hoá cơ bản.
• Xét nghiệm chức năng tuyến giáp.
• Dấu hiệu viêm.
• Khảo sát hình ảnh tuỳ định hướng.
• Xét nghiệm chuyên sâu nếu cần.

Bước đầu thường là một bộ xét nghiệm rộng để định hướng, sau đó mới khảo sát sâu theo những gì phát hiện được.

Về vai trò của tuổi tác

• Không nên gán mọi thay đổi cho tuổi.
• Sụt cân không phải chuyện bình thường của tuổi già.
• Mệt mỏi mới xuất hiện đáng được khám.
• Người lớn tuổi có thể ít triệu chứng rõ hơn.
• Người thân để ý giúp phát hiện sớm.

Việc gán mọi thay đổi cho tuổi tác là nguyên nhân phổ biến làm chậm chẩn đoán ở người lớn tuổi, và nó thường đến từ chính gia đình chứ không phải bác sĩ.

Khi kết quả ban đầu bình thường

• Không có nghĩa là không có gì.
• Hỏi bước tiếp theo là gì.
• Hỏi có cần theo dõi thêm không.
• Tiếp tục ghi nhận diễn biến.
• Quay lại nếu triệu chứng vẫn còn.

Với nhóm triệu chứng toàn thân, việc phải làm nhiều bước mới tìm ra nguyên nhân là chuyện thường. Bỏ cuộc sau một vòng xét nghiệm bình thường là điều nên tránh.

Về vai trò của căng thẳng

• Căng thẳng gây được cả ba triệu chứng này.
• Nhưng đó là chẩn đoán loại trừ.
• Không nên tự gán nguyên nhân cho căng thẳng.
• Nói rõ hoàn cảnh cho bác sĩ.
• Điều trị vẫn cần nếu đó là nguyên nhân.

Mục thứ hai là điểm quan trọng: kết luận rằng nguyên nhân là tâm lý chỉ nên đến sau khi các nguyên nhân khác đã được loại trừ, chứ không phải đến trước.

Chăm sóc bản thân trong giai đoạn chờ

• Ăn đủ và chia nhỏ bữa nếu chán ăn.
• Giữ vận động nhẹ trong khả năng.
• Ngủ đủ.
• Ghi lại cân nặng mỗi tuần.
• Báo bác sĩ nếu sụt tiếp.

Việc ghi cân nặng mỗi tuần thay vì mỗi ngày cho xu hướng rõ hơn và không tạo ra sự ám ảnh với con số.

Câu hỏi thường gặp