Phát hiện một khối trên cơ thể mình là một trong những khoảnh khắc làm người ta mất bình tĩnh nhanh nhất. Điều làm được ngay trong khoảnh khắc đó là ghi nhận vài thông tin và đặt lịch khám, chứ không phải tìm câu trả lời trên mạng.
Ghi nhận ngay những gì
- Vị trí chính xác.
- Kích thước ước lượng.
- Ngày phát hiện.
- Có đau hay không.
- Da bên trên có thay đổi không.
- Các triệu chứng khác kèm theo.
Ngày phát hiện là thông tin có giá trị nhất và cũng dễ quên nhất. Nó cho biết khối đã tồn tại bao lâu, thứ mà bác sĩ không thể suy ra từ thăm khám.
Không nên làm gì
- Không nắn đi nắn lại nhiều lần trong ngày.
- Không chườm nóng hay đắp thứ gì lên.
- Không tự nặn, không tự chích.
- Không tìm kiếm ảnh so sánh trên mạng.
- Không chờ nhiều tháng xem có hết không.
Việc nắn liên tục gây viêm tại chỗ làm khối sưng và đau thêm, rồi chính điều đó lại làm người ta lo hơn. Vòng luẩn quẩn này rất thường gặp.
Những đặc điểm bác sĩ quan tâm
- Kích thước và sự thay đổi theo thời gian.
- Độ cứng.
- Có di động được dưới da không.
- Bờ rõ hay không rõ.
- Có đau khi ấn không.
- Da bên trên có biến đổi không.
Những đặc điểm này có ý nghĩa định hướng nhưng không đủ để kết luận. Chúng giúp bác sĩ quyết định cần khảo sát gì tiếp theo.
Các nguyên nhân thường gặp
- Hạch phản ứng do nhiễm trùng gần đó.
- Nang chứa dịch.
- U mỡ.
- Áp xe hoặc ổ viêm.
- U lành của mô tại chỗ.
- Thoát vị ở một số vị trí.
Danh sách này chiếm phần lớn các khối sờ thấy trong thực tế. Đó là lý do phần đông người đi khám vì lý do này ra về với một chẩn đoán lành tính.
Đi khám ở đâu
- Bắt đầu ở bác sĩ đa khoa hoặc gia đình.
- Họ định hướng và giới thiệu chuyên khoa nếu cần.
- Một số vị trí nên tới thẳng chuyên khoa.
- Không cần tìm cơ sở lớn nhất ngay từ đầu.
- Quan trọng là đi sớm hơn là đi đâu.
Mục cuối đáng nhấn mạnh. Việc trì hoãn vài tuần để chờ lịch ở một nơi nổi tiếng thường không đổi lấy được gì so với việc khám ngay ở nơi gần.
Những khảo sát thường được chỉ định
- Siêu âm cho nhiều vị trí nông.
- Khảo sát hình ảnh chuyên biệt tuỳ vị trí.
- Xét nghiệm máu cơ bản.
- Lấy mẫu tế bào hoặc mô khi cần.
- Theo dõi lại sau một khoảng thời gian.
Mục cuối là một chỉ định hợp lệ chứ không phải sự trì hoãn. Với một số khối, cách phân biệt tốt nhất là xem nó có thay đổi theo thời gian hay không.
Khi được đề nghị lấy mẫu
- Đây là bước để biết chắc chắn.
- Không có nghĩa là bác sĩ nghĩ xấu.
- Hỏi về cách thực hiện.
- Hỏi về thời gian có kết quả.
- Hỏi cần chuẩn bị gì.
Nhiều người hoảng khi nghe đề nghị lấy mẫu, nhưng đó thường chỉ là bước cần thiết để kết thúc sự không chắc chắn, và phần lớn kết quả trả về là lành tính.
Khi được hẹn theo dõi lại
- Ghi rõ ngày hẹn.
- Ghi lại kích thước hiện tại để so sánh.
- Không tự kiểm tra hằng ngày.
- Quay lại sớm hơn nếu có thay đổi rõ.
- Giữ đúng hẹn kể cả khi thấy ổn.
Việc tự kiểm tra hằng ngày không cho thêm thông tin vì thay đổi trong một ngày là không đo được, nhưng nó duy trì trạng thái lo lắng liên tục.
Dấu hiệu nên đi khám sớm hơn hẹn
- Khối to lên rõ rệt.
- Xuất hiện thêm khối khác.
- Da bên trên loét hoặc đổi màu.
- Đau tăng nhiều.
- Sốt, sụt cân, mệt kèm theo.
Một danh sách cụ thể như thế này giúp biết khi nào cần hành động, thay vì phải tự đánh giá mỗi ngày xem đã đủ đáng lo chưa.
Về hạch sưng
- Hạch sưng do nhiễm trùng rất thường gặp.
- Thường đau và tự nhỏ lại sau vài tuần.
- Hạch không đau kéo dài thì nên khám.
- Hạch ở một số vị trí được quan tâm hơn.
- Bác sĩ đánh giá theo bối cảnh chung.
Sự khác biệt giữa hạch phản ứng thông thường và hạch cần khảo sát nằm ở diễn biến theo thời gian, nên việc ghi ngày phát hiện lại trở nên có ích.
Nói với gia đình thế nào
- Nói sớm để không phải lo một mình.
- Nói rõ là đang đi khám để biết.
- Không nên kết luận trước khi có kết quả.
- Nhờ một người đi cùng nếu thấy cần.
- Tránh lan truyền phỏng đoán.
Việc nói rõ đây là bước đi khám để biết, chứ không phải đã có chẩn đoán, giúp cả nhà giữ được bình tĩnh trong thời gian chờ.
Trong thời gian chờ kết quả
- Giữ nhịp sinh hoạt bình thường.
- Hạn chế tìm kiếm trên mạng.
- Ghi lại câu hỏi để hỏi bác sĩ.
- Hỏi rõ khi nào và nhận kết quả bằng cách nào.
- Sắp xếp để có người đi cùng khi nghe kết quả.
Mục cuối là việc nhỏ nhưng có giá trị. Khi nghe một thông tin quan trọng, việc có thêm một người cùng nghe làm giảm khả năng bỏ sót điều gì đó.
Câu hỏi thường gặp
Sờ thấy khối thì có phải đi khám ngay không?
Một khối mới xuất hiện nên được bác sĩ khám, không nên chờ xem nó có tự hết không quá lâu. Phần lớn là lành tính, nhưng việc xác định cần thăm khám chứ không phải tự đánh giá.
Nắn nhiều có làm sao không?
Việc nắn đi nắn lại không làm khối to lên hay lan ra, nhưng nó gây viêm tại chỗ làm khối có vẻ thay đổi, và làm người ta lo lắng hơn. Nên để yên và đi khám.
Khối cứng thì nguy hiểm hơn khối mềm phải không?
Các đặc điểm như độ cứng và độ di động có ý nghĩa với bác sĩ, nhưng không đủ để kết luận. Có u lành cứng và có tổn thương ác tính mềm, nên không nên tự suy từ cảm giác khi sờ.
Thường được chỉ định khảo sát gì?
Tuỳ vị trí, thường bắt đầu bằng siêu âm hoặc một khảo sát hình ảnh phù hợp, và có thể cần lấy mẫu để xét nghiệm. Bác sĩ chọn theo vị trí và đặc điểm của khối.