Khi nghe kế hoạch điều trị, người bệnh thường chỉ nghe được danh sách các việc sẽ làm. Đằng sau danh sách đó là một chuỗi cân nhắc mà nếu hiểu được thì việc tham gia vào quyết định sẽ dễ hơn nhiều.
Các yếu tố nền tảng
- Loại bệnh và đặc điểm mô học.
- Giai đoạn.
- Các đặc điểm phân tử.
- Thể trạng chung.
- Các bệnh kèm theo.
- Tuổi và chức năng các cơ quan.
- Mong muốn và hoàn cảnh của người bệnh.
Mục cuối là mục hay bị bỏ qua nhất trong các cuộc trao đổi, nhưng nó là yếu tố quyết định khi các phương án chuyên môn tương đương nhau.
Xác định mục tiêu trước
- Mục tiêu quyết định mọi thứ còn lại.
- Có thể là kiểm soát triệt để.
- Có thể là kiểm soát lâu dài.
- Có thể là kiểm soát triệu chứng và chất lượng sống.
- Cần được nói rõ với người bệnh.
Rất nhiều hiểu lầm giữa người bệnh và nhóm điều trị bắt nguồn từ việc mục tiêu chưa bao giờ được nói ra rõ ràng.
Các phương pháp có thể dùng
- Phẫu thuật.
- Điều trị toàn thân.
- Xạ trị.
- Các phương pháp tại chỗ khác.
- Chăm sóc hỗ trợ đi kèm.
Mục cuối không phải là tuỳ chọn thêm vào mà là một phần của kế hoạch từ đầu, vì nó quyết định người bệnh có hoàn thành được các phương pháp kia hay không.
Vì sao thứ tự quan trọng
- Cùng những phương pháp đó nhưng thứ tự khác cho kết quả khác.
- Điều trị trước có thể làm phẫu thuật thuận lợi hơn.
- Điều trị trước cho biết bệnh đáp ứng thế nào.
- Điều trị sau nhằm giảm nguy cơ tái phát.
- Thứ tự được cân nhắc kỹ trong hội chẩn.
Mục thứ ba là lợi ích ít được biết tới: đáp ứng với điều trị trước phẫu thuật là thông tin có giá trị cho các bước về sau.
Về điều trị trước phẫu thuật
- Nhằm thu nhỏ tổn thương.
- Nhằm tạo điều kiện phẫu thuật bảo tồn hơn.
- Cho biết mức độ đáp ứng.
- Kéo dài thời gian trước khi mổ.
- Cần theo dõi sát trong giai đoạn này.
Việc phải chờ vài tháng trước khi mổ gây lo lắng cho nhiều người, nhưng đó là một chiến lược có cơ sở chứ không phải sự trì hoãn.
Về điều trị bổ sung sau phẫu thuật
- Nhằm giảm nguy cơ tái phát.
- Dựa trên kết quả mô học sau mổ.
- Quyết định sau khi có đủ thông tin.
- Không phải ai cũng cần.
- Cường độ tuỳ theo các yếu tố nguy cơ.
Mục thứ tư đáng nhắc: việc không được chỉ định điều trị bổ sung không có nghĩa là bị bỏ qua, mà có nghĩa là cân nhắc lợi hại không nghiêng về phía đó.
Cân nhắc lợi và hại
- Mỗi phương pháp có lợi ích và cái giá.
- Cái giá gồm tác dụng không mong muốn.
- Gồm cả thời gian và công sức.
- Gồm cả ảnh hưởng tới sinh hoạt.
- Cân nhắc này nên được chia sẻ với người bệnh.
Khi cân nhắc được nói ra rõ ràng, người bệnh tham gia được vào quyết định thay vì chỉ nhận một danh sách việc phải làm.
Khi có nhiều phương án tương đương
- Điều này xảy ra khá thường xuyên.
- Bác sĩ sẽ trình bày các lựa chọn.
- Mong muốn của người bệnh trở thành yếu tố quyết định.
- Nên hỏi kỹ về khác biệt giữa các phương án.
- Có thể xin thời gian suy nghĩ.
Mục cuối là quyền của người bệnh và hiếm khi làm chậm điều trị một cách có hại, nên không cần ngại xin thêm vài ngày để cân nhắc.
Những câu nên hỏi về kế hoạch
- Mục tiêu của kế hoạch này là gì.
- Vì sao chọn phương án này.
- Có phương án nào khác không.
- Các bước và thời gian dự kiến.
- Tác dụng không mong muốn thường gặp.
- Ảnh hưởng tới sinh hoạt thế nào.
- Đánh giá lại khi nào.
Câu hỏi về ảnh hưởng tới sinh hoạt rất thực tế và giúp chuẩn bị trước về công việc, người chăm sóc và tài chính.
Kế hoạch có thể thay đổi
- Khi có thêm thông tin mới.
- Khi kết quả sau phẫu thuật khác dự kiến.
- Khi đáp ứng không như mong đợi.
- Khi thể trạng thay đổi.
- Việc điều chỉnh là bình thường.
Hiểu rằng kế hoạch là một tài liệu sống giúp không hoảng khi nó được điều chỉnh, vì điều chỉnh là dấu hiệu nhóm điều trị đang theo sát.
Nói về hoàn cảnh của mình
- Công việc và khả năng nghỉ.
- Khoảng cách tới cơ sở điều trị.
- Người chăm sóc.
- Điều kiện tài chính.
- Những việc quan trọng sắp tới.
Những thông tin này có thể làm thay đổi cách sắp xếp lịch điều trị theo hướng khả thi hơn, nên đáng được nói ra thay vì tự xoay xở.
Xin kế hoạch bằng văn bản
- Ghi rõ các bước và thời gian.
- Ghi rõ ai phụ trách từng phần.
- Ghi rõ đầu mối liên hệ.
- Ghi rõ dấu hiệu cần báo ngay.
- Đọc lại cùng gia đình.
Một kế hoạch bằng văn bản biến một cuộc trao đổi khó nhớ thành một tài liệu dùng được trong nhiều tháng tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Kế hoạch điều trị dựa trên những yếu tố nào?
Dựa trên loại bệnh và đặc điểm mô học, giai đoạn, các đặc điểm phân tử, thể trạng và bệnh kèm theo, cùng với mong muốn và hoàn cảnh của người bệnh. Tất cả được cân nhắc cùng nhau.
Vì sao có khi điều trị trước rồi mới phẫu thuật?
Vì trong một số tình huống, điều trị trước giúp thu nhỏ tổn thương để phẫu thuật thuận lợi hơn, hoặc cho biết bệnh đáp ứng thế nào với phương pháp đó. Thứ tự là một quyết định chuyên môn có cơ sở.
Mục tiêu điều trị nghĩa là gì?
Là điều mà kế hoạch nhắm tới, có thể là kiểm soát triệt để, kiểm soát lâu dài, hoặc kiểm soát triệu chứng và duy trì chất lượng sống. Biết rõ mục tiêu giúp hiểu vì sao kế hoạch được thiết kế như vậy.
Người bệnh có được tham gia quyết định không?
Có, và nên tham gia. Khi có nhiều phương án tương đương về mặt chuyên môn, mong muốn và hoàn cảnh của người bệnh là yếu tố quyết định, nên cần được nói ra.