Trong tất cả các nhóm dấu hiệu, chảy máu bất thường là nhóm có nguyên tắc rõ ràng nhất: đi khám, không chờ. Không phải vì nó nguy hiểm hơn các nhóm khác, mà vì nó thường có nguồn gốc xác định được và việc xác định đó không nên trì hoãn.
Các dạng cần được khám
- Máu trong phân hoặc phân đen như hắc ín.
- Máu trong nước tiểu.
- Ho ra máu hoặc đờm lẫn máu.
- Chảy máu âm đạo ngoài chu kỳ hoặc sau mãn kinh.
- Chảy dịch lẫn máu từ núm vú.
- Nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê.
Mỗi dạng dẫn tới một hướng khảo sát khác nhau, nên việc mô tả chính xác mình thấy gì là thông tin đầu tiên bác sĩ cần.
Vì sao không nên chờ
- Nguồn chảy máu cần được xác định.
- Việc nó ngừng không cho biết nguyên nhân.
- Nhiều nguyên nhân chảy máu ngắt quãng theo đợt.
- Phát hiện sớm mở ra nhiều lựa chọn hơn.
- Chờ đợi chỉ kéo dài sự lo lắng.
Mục thứ ba là lý do cốt lõi. Nhiều tổn thương chảy máu theo đợt rồi tự ngừng, nên việc hết chảy không phải bằng chứng rằng vấn đề đã qua.
Ghi nhận gì trước khi đi khám
- Số lần đã xảy ra.
- Thời điểm lần đầu.
- Lượng ước chừng mỗi lần.
- Màu sắc.
- Liên hệ với hoạt động nào.
- Có đau kèm theo không.
Màu sắc là chi tiết có giá trị định hướng cao, vì nó gợi ý nguồn chảy máu ở gần hay xa vị trí nhìn thấy.
Các nguyên nhân lành tính thường gặp
- Trĩ và nứt kẽ hậu môn.
- Viêm dạ dày, loét.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Sỏi.
- Polyp lành tính.
- Rối loạn nội tiết.
- Tác dụng của một số thuốc.
Danh sách này chiếm đa số các trường hợp trong thực tế. Nhưng nhiều trong số đó cũng cần điều trị, nên đi khám vẫn là việc phải làm.
Về thuốc đang dùng
- Một số thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu.
- Kể đủ mọi thứ đang dùng cho bác sĩ.
- Gồm cả thực phẩm bổ sung.
- Không tự ngừng thuốc đang dùng.
- Bác sĩ sẽ quyết định điều chỉnh nếu cần.
Việc tự ngừng một thuốc vì nghi nó gây chảy máu có thể tạo ra rủi ro lớn hơn vấn đề ban đầu, nên đây là quyết định cần bác sĩ.
Những khảo sát thường được chỉ định
- Xét nghiệm máu để đánh giá mức độ.
- Xét nghiệm nước tiểu hoặc phân tuỳ tình huống.
- Nội soi ở các vị trí phù hợp.
- Khảo sát hình ảnh.
- Khám chuyên khoa.
Nội soi là công cụ có giá trị lớn ở nhóm dấu hiệu này vì nó vừa nhìn được trực tiếp vừa lấy được mẫu khi cần.
Khi được chỉ định nội soi
- Hỏi về cách chuẩn bị.
- Hỏi có cần nhịn ăn không và bao lâu.
- Hỏi về các lựa chọn giảm khó chịu.
- Hỏi có cần người đưa về không.
- Báo về các thuốc đang dùng.
Việc chuẩn bị đúng quyết định chất lượng của lần nội soi. Chuẩn bị không đạt thường dẫn tới phải làm lại, tốn thêm thời gian và công sức.
Khi nào là tình huống cấp
- Chảy máu lượng nhiều.
- Kèm chóng mặt, ngất, tim đập nhanh.
- Kèm đau dữ dội.
- Nôn ra máu.
- Da xanh, vã mồ hôi.
Những tình huống này cần tới cơ sở y tế ngay, không đặt lịch khám thường. Đây là nhóm duy nhất trong bài mà thời gian tính bằng giờ.
Về chảy máu phụ khoa
- Chảy máu sau mãn kinh luôn nên được khám.
- Chảy máu giữa chu kỳ kéo dài nên được khám.
- Kinh nguyệt thay đổi rõ rệt nên được nhắc tới.
- Chảy máu sau quan hệ nên được khám.
- Ghi lại chu kỳ để đối chiếu.
Việc ghi lại chu kỳ trong vài tháng cho bác sĩ một bức tranh rõ hơn nhiều so với mô tả bằng trí nhớ.
Về máu trong nước tiểu
- Có thể nhìn thấy hoặc chỉ phát hiện qua xét nghiệm.
- Cả hai đều nên được khám.
- Một số thức ăn và thuốc làm nước tiểu đổi màu.
- Xét nghiệm phân biệt được điều đó.
- Không tự kết luận từ màu sắc.
Màu nước tiểu thay đổi vì nhiều lý do vô hại, nên một xét nghiệm đơn giản là cách nhanh nhất để biết có máu thật hay không.
Trong lúc chờ kết quả
- Tiếp tục ghi nhận nếu còn chảy.
- Không tự dùng thuốc cầm máu.
- Báo ngay nếu lượng tăng.
- Giữ đủ nước và ăn uống bình thường.
- Hỏi rõ khi nào có kết quả.
Việc tiếp tục ghi nhận rất hữu ích vì diễn biến trong thời gian chờ là thông tin mà bác sĩ sẽ hỏi tới ở lần khám sau.
Sau khi có chẩn đoán
- Hỏi rõ nguyên nhân là gì.
- Hỏi cần điều trị thế nào.
- Hỏi có cần theo dõi tiếp không.
- Hỏi dấu hiệu nào cần quay lại.
- Thực hiện đầy đủ điều trị được kê.
Với các nguyên nhân lành tính, việc điều trị đến nơi đến chốn quan trọng vì nhiều trong số đó tái phát nếu bỏ dở giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Chảy máu một lần rồi hết thì có cần đi khám không?
Có. Nguyên tắc chung với nhóm dấu hiệu này là đi khám kể cả khi chỉ xảy ra một lần, vì nguồn chảy máu cần được xác định chứ không suy ra từ việc nó có tái diễn hay không.
Nguyên nhân thường gặp là gì?
Phần lớn là các bệnh lành tính phổ biến như trĩ, viêm, nhiễm trùng, polyp lành tính hoặc rối loạn nội tiết tuỳ vị trí. Nhưng việc xác định phải qua thăm khám.
Nên ghi lại gì trước khi đi khám?
Nên ghi số lần, lượng ước chừng, màu sắc, thời điểm trong ngày và mối liên hệ với các hoạt động như đại tiện hay gắng sức. Những chi tiết này định hướng cho bác sĩ.
Có nên tự dùng thuốc cầm máu không?
Không nên tự dùng thuốc khi chưa biết nguyên nhân, vì làm mất triệu chứng có thể che khuất vấn đề cần tìm. Hãy để bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.