Buổi mô phỏng và lập kế hoạch chiếu xạ

Nhiều người nghĩ xạ trị bắt đầu từ buổi chiếu đầu tiên. Thực ra nó bắt đầu từ một buổi trước đó, buổi mà mọi thứ về sau đều dựa vào: buổi mô phỏng.

Buổi mô phỏng làm gì

• Xác định tư thế sẽ dùng suốt đợt.
• Chụp hình ảnh ở tư thế đó.
• Xác định vùng cần chiếu.
• Xác định các cấu trúc cần bảo vệ.
• Làm dụng cụ cố định nếu cần.
• Đánh dấu các điểm mốc trên da.

Buổi này thường lâu hơn các buổi chiếu sau đó rất nhiều, nên cần sắp xếp thời gian phù hợp.

Vì sao tư thế quan trọng tới vậy

• Chùm tia được tính theo tư thế cụ thể.
• Sai lệch nhỏ cũng ảnh hưởng tới độ chính xác.
• Tư thế phải lặp lại ở mọi buổi.
• Dụng cụ cố định giúp làm được điều đó.
• Hình ảnh kiểm tra được chụp trước khi chiếu.

Mức độ chính xác mà kỹ thuật hiện đại đạt được phụ thuộc hoàn toàn vào việc tư thế được lặp lại đúng, nên phần này không được xem nhẹ.

Dụng cụ cố định

• Được làm riêng cho từng người.
• Có thể là gối định hình hoặc mặt nạ.
• Chỉ dùng cho người đó.
• Được lưu giữ tại cơ sở.
• Kiểm tra lại độ vừa trong đợt.

Với dụng cụ cố định vùng đầu cổ, cảm giác bị giữ chặt có thể gây khó chịu; nên nói thẳng nếu thấy khó chịu vì có cách hỗ trợ.

Các dấu trên da

• Dùng để định vị mỗi buổi.
• Có thể là dấu mực cần giữ.
• Có thể là điểm xăm rất nhỏ và vĩnh viễn.
• Sẽ được hướng dẫn cách giữ.
• Báo ngay nếu dấu mờ hoặc mất.

Với dấu mực, việc tắm rửa cần theo hướng dẫn cụ thể để không làm mất dấu, và mất dấu thì phải làm lại định vị.

Lập kế hoạch chiếu

• Bác sĩ vẽ vùng cần chiếu trên hình ảnh.
• Vẽ cả các cấu trúc cần bảo vệ.
• Kỹ sư vật lý tính toán các hướng chiếu.
• Tối ưu để đạt liều ở đích và giảm ở nơi khác.
• Kế hoạch được kiểm tra trước khi dùng.

Đây là công việc kỹ thuật phức tạp mà người bệnh không nhìn thấy, và nó là lý do có khoảng chờ giữa mô phỏng và buổi chiếu đầu.

Vì sao phải chờ vài ngày

• Tính toán kế hoạch mất thời gian.
• Kế hoạch được kiểm tra và xác nhận.
• Có bước đo kiểm trên máy.
• Khoảng chờ này là bình thường.
• Hỏi rõ ngày bắt đầu dự kiến.

Việc chờ để có một kế hoạch được kiểm tra kỹ tốt hơn nhiều so với bắt đầu sớm vài ngày với một kế hoạch chưa được xác nhận.

Chuẩn bị cho buổi mô phỏng

• Hỏi trước có cần nhịn ăn không.
• Hỏi có yêu cầu về bàng quang hay không.
• Mặc quần áo dễ thay.
• Không dùng kem hoặc phấn ở vùng liên quan.
• Dành đủ thời gian vì buổi này lâu.
• Mang theo kết quả và hồ sơ.

Mục thứ hai áp dụng với một số vùng chiếu và có yêu cầu rất cụ thể, nên cần làm đúng vì nó ảnh hưởng tới độ chính xác.

Trong buổi mô phỏng

• Nằm ở tư thế được chỉ định.
• Giữ yên trong lúc chụp.
• Có thể mất khá lâu.
• Báo nếu tư thế quá khó chịu.
• Tư thế phải giữ được trong nhiều tuần.

Mục cuối là lý do nên nói thẳng nếu thấy khó chịu: một tư thế chịu được vài phút nhưng không chịu được lặp lại hằng ngày sẽ thành vấn đề.

Yêu cầu riêng theo vùng chiếu

• Một số vùng cần chuẩn bị về ăn uống.
• Một số cần yêu cầu về bàng quang.
• Một số cần kỹ thuật kiểm soát nhịp thở.
• Một số cần khám răng miệng trước.
• Sẽ được hướng dẫn cụ thể.

Mục thứ tư quan trọng với vùng đầu cổ: xử lý các vấn đề răng miệng trước khi bắt đầu dễ hơn nhiều so với trong lúc đang xạ.

Buổi chiếu đầu tiên

• Thường lâu hơn các buổi sau.
• Có kiểm tra vị trí kỹ.
• Có thể chụp hình ảnh xác nhận.
• Được hướng dẫn quy trình hằng ngày.
• Hỏi mọi thắc mắc còn lại.

Sau buổi đầu tiên, phần lớn người bệnh thấy nhẹ nhõm vì thực tế đơn giản hơn nhiều so với hình dung.

Nếu kế hoạch cần làm lại

• Có thể do thay đổi về cân nặng.
• Có thể do thay đổi về giải phẫu vùng chiếu.
• Có thể cần mô phỏng lại giữa đợt.
• Là việc bình thường.
• Nhằm giữ độ chính xác.

Sụt cân nhiều trong đợt xạ là lý do thường gặp phải làm lại kế hoạch, nên duy trì dinh dưỡng cũng có ý nghĩa kỹ thuật.

Giữ thông tin về kế hoạch

• Ghi rõ vùng đã chiếu.
• Ghi tổng liều và số buổi.
• Ghi thời gian thực hiện.
• Xin bản tóm tắt khi kết thúc.
• Cần cho theo dõi lâu dài.

Bản tóm tắt đợt xạ là tài liệu được hỏi tới nhiều năm sau, đặc biệt nếu về sau cần cân nhắc xạ trị ở vùng gần đó.

Câu hỏi thường gặp