Các khảo sát hình ảnh trong giai đoạn chẩn đoán

Trong giai đoạn chẩn đoán, người bệnh thường được chỉ định vài khảo sát hình ảnh liên tiếp và tự hỏi vì sao không làm một cái là đủ. Câu trả lời là chúng nhìn thấy những thứ khác nhau.

Siêu âm

• Dùng sóng âm, không dùng tia.
• Nhanh, sẵn có, chi phí thấp.
• Tốt cho mô mềm nông và các tạng đặc.
• Phân biệt được nang chứa dịch với khối đặc.
• Hạn chế ở vùng có khí hoặc xương che.
• Kết quả phụ thuộc người thực hiện.

Mục cuối là đặc điểm riêng của siêu âm: đây là khảo sát diễn ra theo thời gian thực dưới tay người làm, nên kinh nghiệm của họ ảnh hưởng tới kết quả.

Chụp cắt lớp vi tính

• Cho hình ảnh cắt ngang toàn bộ vùng khảo sát.
• Nhanh, bao quát rộng.
• Tốt cho phổi, ổ bụng, xương.
• Thường dùng thuốc cản quang.
• Có sử dụng tia X.

Đây là khảo sát thường được dùng để nhìn tổng thể vì nó bao quát được nhiều vùng trong một lần chụp.

Cộng hưởng từ

• Dùng từ trường, không dùng tia X.
• Rất tốt cho mô mềm, não, tuỷ sống.
• Cho chi tiết cao ở một số cơ quan.
• Thời gian chụp lâu hơn.
• Cần nằm yên trong không gian hẹp.
• Không phù hợp với một số thiết bị kim loại trong cơ thể.

Mục cuối cần được báo trước. Bất cứ thiết bị kim loại hay thiết bị điện tử nào trong cơ thể đều phải được khai báo trước khi vào phòng chụp.

Các khảo sát chuyên biệt

• Một số khảo sát đánh giá chuyển hoá của mô.
• Một số tập trung vào xương.
• Một số kết hợp nhiều nguyên lý.
• Được chỉ định theo tình huống cụ thể.
• Cần chuẩn bị riêng.

Những khảo sát này thường được dùng ở giai đoạn phân giai đoạn hơn là giai đoạn phát hiện ban đầu, và bác sĩ sẽ giải thích lý do khi chỉ định.

Về thuốc cản quang

• Làm nổi bật mạch máu và tổn thương.
• Giúp phân biệt nhiều thứ khó thấy nếu không có.
• Cần báo về dị ứng trước.
• Cần biết chức năng thận.
• Có thể có cảm giác nóng thoáng qua.
• Uống đủ nước sau khi chụp theo hướng dẫn.

Cảm giác nóng lan khắp người khi tiêm là phản ứng bình thường và thoáng qua. Biết trước giúp không hoảng khi nó xảy ra.

Chuẩn bị chung

• Hỏi có cần nhịn ăn không.
• Báo về thuốc đang dùng.
• Báo nếu có khả năng mang thai.
• Bỏ trang sức và vật kim loại.
• Mang theo phim và kết quả cũ.
• Tới sớm để làm thủ tục.

Mục thứ năm quan trọng hơn người ta nghĩ và hay bị quên. Phim cũ trong tay bác sĩ đọc kết quả làm thay đổi cách họ diễn giải lần chụp mới.

Vì sao phim cũ có giá trị

• Cho biết tổn thương mới hay đã có.
• Cho biết có thay đổi kích thước không.
• Cho biết tốc độ thay đổi.
• Giúp tránh khảo sát lặp lại.
• Một lần chụp đơn lẻ không nói được điều này.

Một tổn thương không đổi trong nhiều năm mang ý nghĩa hoàn toàn khác với một tổn thương cùng kích thước nhưng mới xuất hiện.

Xin dữ liệu ở định dạng gốc

• Xin đĩa hoặc bản sao dữ liệu.
• Định dạng gốc quan trọng hơn bản in.
• Bản in chỉ là vài lát được chọn.
• Bác sĩ khác cần dữ liệu đầy đủ để xem lại.
• Sao lưu ở nhiều nơi.

Đây là một trong những việc có giá trị nhất mà người bệnh tự làm được, và nó tiết kiệm được cả thời gian lẫn những lần chụp lại không cần thiết.

Hiểu bản đọc kết quả

• Phần mô tả nêu những gì nhìn thấy.
• Phần kết luận nêu nhận định.
• Thường có so sánh với lần trước nếu có.
• Có thể đề nghị khảo sát bổ sung.
• Nhờ bác sĩ điều trị giải thích.

Bản đọc hình ảnh là ý kiến chuyên môn của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh gửi cho bác sĩ điều trị, chứ không phải bản dành cho người bệnh tự đọc.

Giới hạn của hình ảnh

• Không cho biết bản chất tế bào.
• Không phát hiện được tổn thương quá nhỏ.
• Có thể có dấu hiệu không rõ ràng.
• Cần đặt trong bối cảnh lâm sàng.
• Kết quả bình thường không loại trừ hoàn toàn.

Mục cuối là lý do vì sao một triệu chứng dai dẳng vẫn cần theo dõi ngay cả khi hình ảnh không thấy gì bất thường.

Khi kết quả nêu tổn thương không xác định

• Đây là kết luận thường gặp.
• Không đồng nghĩa với tin xấu.
• Thường dẫn tới theo dõi hoặc khảo sát bổ sung.
• Hỏi bác sĩ về kế hoạch cụ thể.
• Giữ đúng lịch theo dõi.

Các tổn thương nhỏ không xác định được bản chất là phát hiện rất thường gặp trên các khảo sát hiện đại, và phần lớn không dẫn tới điều gì.

Về việc tiếp xúc với tia

• Một số khảo sát có dùng tia X.
• Liều được cân nhắc theo lợi ích.
• Không nên từ chối khảo sát cần thiết vì lo điều này.
• Nhưng cũng không nên làm lặp lại không cần thiết.
• Giữ hồ sơ giúp tránh chụp trùng.

Hai mục cuối đi cùng nhau: cách giảm tiếp xúc hiệu quả nhất không phải từ chối khảo sát mà là tránh chụp lại những gì đã có.

Câu hỏi thường gặp